طراحی الگوی حکمرانی هوش مصنوعی جهت ارتقای اثربخشی سیستم مدیریت کیفیت ایزو ۹۰۰۱ در سازمان‌های دولتی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه امام حسین(ع)- دانشکده مدیریت و برنامه ریزی راهبردی

2 2 استادیار گروه مدیریت سیستم، دانشکده مدیریت و برنامه‌ریزی راهبردی، دانشگاه جامع امام حسین ع، تهران، ایران

3 استادیار گروه تحول و تعالی سازمانی، دانشکده مدیریت و برنامه ریزی راهبردی، دانشگاه جامع امام حسین(علیه‌السلام)، تهران، ایران

10.22034/jsqm.2026.581290.1693
چکیده
با ورود هوش مصنوعی به عرصه حکمرانی، سازمان‌های دولتی برای حفظ و ارتقای کیفیت خدمات نیازمند بازنگری در مدل‌های مدیریتی سنتی هستند. فقدان چارچوب‌های حکمرانی هوش مصنوعی می‌تواند اثربخشی استانداردهای تثبیت‌شده‌ای همچون ایزو۹۰۰۱ را تهدید نماید. از این رو، پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی حکمرانی هوش مصنوعی جهت ارتقای اثربخشی سیستم مدیریت کیفیت در سازمان‌های دولتی ایران به روش آمیخته (کیفی-کمی) انجام شده است. در بخش کیفی، با استفاده از روش تحلیل مضمون و بررسی اسناد بالادستی و مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ۱۵ نفر از خبرگان، ابعاد الگو شناسایی گردید. در بخش کمی، برای اعتبارسنجی الگو، پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته میان 150 نفر از مدیران و کارشناسان سازمان‌های دولتی توزیع و داده‌ها با روش مدل‌سازی معادلات ساختاری تحلیل شد. یافته‌های بخش کیفی منجر به شناسایی پنج مضمون فراگیر «حکمرانی اخلاقی و پاسخگویی قانونی»، «حکمرانی فنی و زیرساخت داده‌ها»، «هوشمندسازی عملیات کیفیت»، «مدیریت ریسک و نظارت انسانی» و « حکمرانی سازمانی و ظرفیت‌سازی» به‌عنوان ارکان حکمرانی هوش مصنوعی شد. نتایج بخش کمی نشان داد که پیاده‌سازی این الگو تأثیر مثبت و معناداری بر ارتقای شاخص‌های اثربخشی ایزو۹۰۰۱، به‌ویژه در حوزه‌های «تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد» و «بهبود مستمر فرآیندها» دارد. درنهایت، این پژوهش پیشنهاد می‌دهد که سازمان‌های دولتی ضمن تدوین شیوه‌نامه‌های اخلاقی و فنی برای الگوریتم‌های هوشمند، زیرساخت‌های نظارتی خود را با الزامات استاندارد مدیریت کیفیت یکپارچه نمایند تا از هوش مصنوعی به‌عنوان ابزاری برای افزایش شفافیت و رضایت ذینفعان بهره‌برداری نمایند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

  • تاریخ دریافت 10 خرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 20 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 04 شهریور 1405